UPD 27-6 uitval bij zware regenbuien

Tip: uitval bij zware regenbuien is normaal

23-06-2007 - Het is weer zomer in Nederland, althans volgens de kalender want het regent al weken pijpenstelen inclusief het nodige gedonder en gebliksem en dat lijkt volgens de laatste verwachtingen ook nog wel even zo te blijven. De zomerse periode is vooral de laatste jaren gekenmerkt door zeer zware regenbuien. Ze brengen een nadeel mee dat funest is voor satellietontvangst: signaaluitval!
Dat de signaalsterkte bij een beetje regen terugzakt door druppels die blijven ‘kleven’ op de LNB (die het signaal bundelt) van de schotelantenne is normaal. Evenwel merk je daar niets van omdat bij de digitale techniek, zolang de Bit Error Rate niet onder een kritisch niveau komt, er gewoon perfect beeld zal blijven. Bij zeer zware buien gaat het echter fout, ongeacht hoe groot je antenne is. Zowel bij bepaalde Radioverbindingen (FM- steunzenders vallen dan snel uit) als bij de redelijk zwakke Gigaherz signalen van de satelliet (die komen van ruim 36.000 KM!)zal het signaal uitvallen. Dit kan aan de uplink liggen (lokaal slecht weer aldaar) en/of aan de downlink (lokaal slecht weer bij de ontvanger zelf in de buurt). Maar waarom vallen signalen uit en sommige sneller dan anderen?

Uiteraard is het van belang dat de schotel inclusief LNB(‘s) zo nauwkeurig mogelijk op een satelliet zijn uitgericht zodat bij zwakker worden van de signalen er toch beeld blijft. Het is daarom ook goed om er op te letten, bijvoorbeeld na zware windvlagen zoals afgelopen dinsdag, of je schotelantenne nog goed is uitgericht. Soms is een paar centimeter verschil al funest omdat er altijd nauwkeurig op een satelliet moet worden uitgericht om beeld te houden. Een kleinere schotel vangt overigens een zwakker signaal op en is dus in principe wat gevoeliger voor weersinvloeden maar geeft verder wel evengoed beeld. Bij digitaal heb je immers goed beeld…of geen beeld, ruis in het beeld bestaat niet.

Toch is een grotere schotel (bijv. 88 CM) , ondanks een sterker opgevangen signaal, door het grotere oppervlak ook windgevoeliger en zal daarbij ook net zo goed signaalverlies kunnen opleveren. Het is om technische redenen zo, dat hoe groter de schotel is, hoe nauwkeuriger de invalshoek van het signaal moet worden opgezocht en dan is een halve centimeter verschil soms al funest om het digitale signaal niet meer correct te kunnen opvangen. Het is dus in alle gevallen van belang een schotel nauwkeurig uit te richten (bijvoorbeeld met een satellite-finder die de sterkte van het signaal weergeeft) en deze stevig te monteren. Soms helpt helemaal niets want vooral bij zware plensbuien of onweerscomplexen is het signaal helemaal uit de lucht. Dit merkt men al als een zware bui vanuit het Zuiden komt en het zicht tussen de satelliet (die altijd boven de evenaar hangt) en de schotel 'als het ware wegneemt'. Het signaal dringt niet meer door de zware (ijs)wolken heen of de waterdichtheid is zo groot dat het signaal teveel verspreid wordt.

Ook voor uplinks is dit funest en zo gebeurt het ook regelmatig dat bij Eutelsat in Frankrijk of Astra in Luxemburg de signalen tijdelijk wegvallen. RTL bijvoorbeeld heeft er tot nu toe elke zomer wel een aantal malen mee te kampen en niet geheel toevallig is het nu net wel eens ‘pret’ (er onstaat meestal een veelkleurig mozaïek van blokken – een digitaal signaal is uit ‘blokjes’ opgebouwd - voordat het geheel echt op zwart gaat) tijdens de nieuwsuitzendingen van half 8 en het weerbericht van Meteo Consult erna. Eigenlijk doen de problemen zich altijd in de vroege avond voor en dat is het tijdstip dat zware buien zich het vaakst ontladen. Het is al meermaals gebeurd dat in Frankrijk of Duitsland ontstane zware buiencomplexen precies rond dat tijdstip boven het Luxemburgse Betzdorf (waar de Uplink voor Astra staat) ‘verduisterden’ en het signaal niet meer door de onweerswolken heen kwam.
Op sommige satelliet forums nog wel eens omschreven als 'rotte uplink' is het in feite niets meer dan een atmosferische omstandigheid die tijdelijk problemen geeft waar kabelnetten die de signalen afnemen dus net zo goed door getroffen worden. Wat in zulke gevallen ook beslist niet helpt is een ‘LNB-parapaplu tegen de regen’of een hele grote schotel of een LNB met een heel laag ruisgetal (wat in feite toch al weinig uitmaakt). Als zo’n enorme wolk in de weg zit is het gewoon pech want onweersbuien zijn doorgaans niet groter dan een paar kilometer. Bevindt zo'n hoosbui zich echter vlak boven de Uplink dan absorberen de regendruppels een groot deel van het uitgezonden signaal, en ontvangt de satelliet alleen maar ruis en kan dus ook alleen maar ruis terugzenden. Als er geen signaal meer 'in de lucht zit' kan je het logischerwijs nu eenmaal met geen enkele mogelijkheid meer opvangen.
Overigens wordt ook nog wel eens beweerd dat bliksemschichten het signaal verstoren maar dat is niet helemaal juist. Het signaal wordt extra zwak als de lucht een grote hoeveelheid statische lading bevat. Door deze lading krijgen de ijskristallen in een hoge onweerswolk allemaal dezelfde oriëntatie. Elektro-magnetische golven die de wolk passeren worden daardoor in één richting gepolariseerd. Het signaal wordt dus danig verstoord waardoor een schotelantenne het doorgaans niet meer goed kan opvangen. Het signaal van de downlink kan vervolgens (bij de kijker dus) ook verstoord worden en dat gebeurt ook tijdens zware (onweers)buien en dan vooral als het zeer hard regent (denk aan een bui met neerslag van tientallen millimeters per uur). Ook als een dergelijke onweerswolk nog boven het zuiden hangt en het nog niet regent kan je signaal wegvallen, de satellieten hangen immers (vanaf ons halfrond bezien) in het zuiden en wel boven de evenaar.


Verder is het opvallend, althans dat is de constatering bij de auteur van dit bericht (in bezit van de Visiosat G4 antenne die 13,19,23 en 28 graden oost opvangt), dat de Britse Astra-2D signalen op 28 graden oost het bij zwaar weer altijd langer uithouden dan de meeste Astra-1 signalen alwaar de Nederlandse omroepen zich bevinden. Op zich is dat te verklaren omdat ten eerste niet alle uplinks voor Astra in Luxemburg staan maar bijvoorbeeld ook in Engeland. De gebruikte beam voor de Britse zenders die in (en rondom) de Britse Eilanden ongecodeerd worden verspreid (ITV London, BBC 1, 2 News 24 oa.) is verder ook een spotbeam of narrow-beam. Het kenmerk van zo'n spotbeam is dat de signalen gebundeld zijn maar daardoor sterker in het gebied waarop men ze richt en zwakker of geheel verdwenen buiten dat gebied. De Engelsen doen dit met opzet om hun (publieke) zenders gratis ter beschikking te stellen aan de Britse belastingbetaler, zonder dat heel Europa ‘van hun belastingcenten meekijkt’. Als bijkomstigheid zijn de Britse zenders op Astra-2D in het nabij de Britse Eilanden gelegen Nederland zelf daardoor in feite stérker qua signaal dan de Nederlandse op Astra-1. In Engeland zelf wordt overigens meestal gekeken met de Sky-Digital minidish van 35 CM wat ook de allerkleinste schotel is die voor Canal Digitaal absoluut ontoereikend is.

Een meer gespreid signaal (zoals Hotbird of de transponders van Canal Digitaal) is over een groter gebied te ontvangen maar is wel (iets) zwakker. Een Wide-Beam kan dus over een veel groter geografisch gebied worden ontvangen maar wel overal uitsluitend met een grotere antennediameter én is dus toch gevoeliger voor uitval door het zwakkere, meer diffuse signaal. Een meer verstrooid signaal is immers sneller verstoord. Maar door die Widebeam (of Europa-Beam) van Astra-1/19 graden oost zijn de Nederlandse zenders in bijvoorbeeld heel Spanje ook uitstekend te ontvangen met precies eenzelfde formaat antenne als in Nederland (John Bernard merkte jaren terug al regelmatig op ‘vele trouwe RTL4 kijkers in Spanje te hebben!) maar deze móeten mede daarom wel gecodeerd worden vanwege auteursrechtelijke beperkingen op buitenlandse aankopen die uitsluitend voor Nederland gelden.

Dit terwijl de Britse zenders (opzettelijk, omdat die niet coderen) niet meer met een gangbare antenne zijn te ontvangen in het grootste deel van Europa. De (tienduizenden?) Nederlandse kijkers in Spanje kunnen dan ook meestal niet meer de omroepen als BBC1 en BBC2 ontvangen maar uiteraard wel….de Nederlandse weerberichten! En de vele Engelsen in Spanje? Die klagen steen en been want die ontvangen tot hun verdriet vaak maar een beperkt aantal Britse programma’s. We kunnen het ook vergelijken met een zaklamp waar je de bundel van kunt bijstellen: ofwel heb je een smalle felle lichtstraal ofwel een meer diffuse zwakkere lichtstraal die een groter oppervlak verlicht. Denk aan het door de lamp verlichte oppervlak in termen van grotere of kleinere schotelantennes en de simulatie klopt dan precies. We hebben het dan in alle gevallen over de downlink, datgene dat de kijker zelf ontvangt op zijn antenne. De uplink naar een satelliet is altijd een lokale antenne die de signalen eerst omhoog zendt en je zou dus kunnen concluderen dat je in een gebied dat vaker getroffen wordt door zwaar onweer beter géén uplinks plaatst. En Luxemburg is toch wel gevoelig voor zwaar onweer maar ja, de signalen van RTL komen nu eenmaal uit Luxemburg.

Geplaatst door Jan-Hein Visser op 27 juni