De ontwikkeling van digitale televisie in Nederland

Meer dan 10 jaar digitale televisie in Nederland. In 1996 begon het Zuid Afrikaans bedrijf M-Net/Nethold onder de naam MultiChoice in Nederland met het uitzenden van digitale satelliettelevisie in Nederland. Satellietnieuws.nl duikt terug in de tijd. De tijd van de opkomst van analoge satelliettelevisie in Nederland. En natuurlijk de overstap naar digitale satelliettelevisie in Nederland. Wat gebeurde er in de afgelopen 20 jaar op satelliettelevisie gebied. Maar vooral wat verbeterde in de afgelopen 20 jaar. In een twee delig achtergrondartikel laat SatelliteMagazine de belangrijkste feiten de revue passeren.

Satelliettelevisie in Europa wordt pas echt bekend in de midden jaren 80. In die tijd kwam er een doorbraak in satellietontvangst in Europa. Tot die tijd kon men alleen naar satelliettelevisie kijken met hele grote schotelantennes van 240 cm of meer. Een ommekeer kwam er met twee satellieten die zodanige sterke signalen hadden dat met een schotelantenne van 90 cm deze ontvangen konden worden. Eén satelliet was op Rusland gericht, een andere was de meer bekendere Eutelsat satelliet op 13 graden oost met daarop een paar Europese programma's.

In deze tijd was er voor de Nederlandse kijker weinig keuzemogelijkheid wat betreft televisieontvangst. Kabeltelevisie had zijn intrede nog niet goed gedaan in Nederland en daardoor kon meer dan de helft van de Nederlanders slechts Nederland 1, 2 en 3 bekijken. En als men geluk had kon met nog de Belgische en Duitse zenders via de ether bekijken. Via de satelliet kon men dus enkele Europese programma's extra bekijken. De belangrijkste daarvan waren het Italiaanse RAI Uno, de Duitse zenders Sat 1 en RTL en de Zwitserse zender Teleclub.

Maar via de satelliet kwam er ook een nieuw fenomeen, betaaltelevisie. Mensen moesten dus betalen om naar deze zenders te kunnen kijken. Op deze betaaltelevisiezenders werden overwegend speelfilms uitgezonden. Eén van de pioniers in Europa was de Nederlandse ATN, dat stond voor Abonnee Televisie Nederland. Met de komst van ATN begint eigenlijk het eerste stukje satelliettelevisie in Nederland.

Abonnee Televisie Nederland / Filmnet

ATN heeft slechts korte tijd uitgezonden. Op 29 maart 1985 zag namelijk Filmnet het levenslicht. De filmmakers Rob Houwer en Peter Jelgersma waren oprichters van deze film betaalzender. Dit deden ze in samenwerking met Abonnee TV Nederland en het Zweedse Esselte Abonnee TV. In het begin heette de zender nog Filmnet ATN. Dit werd echter al snel veranderd in Filmnet.

Filmnet verspreidde het signaal via de satelliet over het Europese vaste land. Op deze manier werden kabelnetten in de Benelux en Scandinavië voorzien van het signaal van Filmnet. Daarnaast konden kijkers van satelliettelevisie op deze manier ook gebruik maken van de diensten van Filmnet. Filmnet had in de begintijd drie verschillende abonnementen, te weten Morning Club - Royal Club en Night Club. In de Morning Club werden overwegend kinderfilms en familiefilms uitgezonden. De Royal Club was voorzien van actie, avontuur en dramafilms. En de Night Club was een plek voor erotische en horror films.

De opkomst van SES Astra

Ook op Europees satellietgebied was er nieuws. Immers eind jaren 80 besloot een Luxemburgs bedrijf, Astra, een satelliet te gaan exploiteren die in grote delen van Europa met een schotelantenne van 60 centimeter ontvangen kon worden. Deze satelliet huisvestigde 16 zenders. Belangrijkste zenders op deze satelliet waren de Engelse kanalen van Sky. Sky Channel was één van deze zenders. Sky Channel en Super Channel werden in deze tijd deels in de Nederlandse taal uitgezonden. Een bekend programma op Sky Channel was de DJ Katshow, dat gepresenteerd werd door Linda de Mol. De meeste televisie en radiozenders die via de satelliet te ontvangen waren in deze tijd waren zogenaamde commerciële omroepen.

Commercieel ook in Nederland

Ook in Nederland werd, door diverse partijen, de tijd rijp gevonden om commerciële televisie te introduceren. Twee initiatieven werden in Nederland ontplooid voor commerciële televisie. Alleen de Nederlandse wetgeving was nog niet klaar voor commerciële omroep. Commerciële televisie was eind jaren 80 nog verboden in Nederland. TV 10, het sterrennet van tv producent Joop van den Ende, dat één van de commerciële initiatieven was, werd door de Nederlandse mediawaakhond, Commissariaat voor de Media, niet wetconform bevonden en mocht daardoor niet gaan uitzenden.

Het andere commerciële alternatief was RTL Veronique. Dit was een samenwerkingsverband tussen het Nederlandse Veronica en het Luxemburgse bedrijf CLT. Via een zogenaamde U-bocht constructie wilde de zender gaan uitzenden met op Nederland gerichte televisieprogramma's. Omdat RTL Veronique officieel een Luxemburgse zender was kon men deze in Nederland niet verbieden. De eerste uitzending van RTL Veronique was op 2 oktober 1989. De zender werd in Nederland door diverse kabelnetten uitgezonden. Deze gebruikten het satellietsignaal van RTL Veronique dat via de Astra satelliet op 19,2 graden oost werd uitgezonden. Ook schotelbezitters konden op deze manier naar de eerste op Nederland gerichte commerciële omroep kijken. De directie van RTL Veronique had een groot Veronica gehalte. Naast de Luxemburger Freddy Thyes, die namens CLT in de directie van RTL Veronique zat, vormden de oud Veronica gezichten Lex Harding en Ruud Hendriks, namens Veronica, de directie van de zender.

Overname Filmnet

Begin jaren '90 besloot Esselte haar abonneetelevisie activiteiten te gaan stoppen. Filmnet kwam hierdoor in handen van het Zuid Afrikaanse M-Net/Nethold. Filmnet was ondertussen ook via de Astra satelliet gaan uitzenden. Om deze zender te kunnen bekijken moesten schotelkijkers een speciale decoder kopen die voorzien was van een ingebouwde kaartlezer die geschikt was voor het videocrypt 2 systeem.

Het Nederlandse medialandschap was inmiddels veranderd. Commerciële televisie was, onder strenge voorwaarden, toegestaan in Nederland. RTL Veronique, dat begonnen was als een jongerenzender, lijfde alle sterren van het mislukte sterrennet TV 10 van Joop van den Ende in. Hierdoor werd de zender omgedoopt tot een familiezender en kreeg het een andere naam, RTL 4. Daarnaast kwamen de commerciële zenders RTL 5, Veronica en SBS 6 met voor de Nederlandse markt bestemde programma's. Al deze zenders konden analoog worden ontvangen door gebruik van een zogenaamde Luxcrypt decoder die aangesloten moest worden op de satellietontvanger.

Verandering in satellietlandschap

MultiChoice

Het is augustus 1996 als het Nederlandse zenderpakket waarin de televisiezenders RTL 4, RTL 5, SBS 6 en Veronica uit gaan maken van het nieuwe digitale satellietpakket dat voor de Nederlandse en Belgische markt beschikbaar zal gaan komen. Dit zenderpakket wordt geëxploiteerd door het Zuid Afrikaanse M-Net/Nethold dat het zenderpakket onder de naam Multichoice op de markt zal gaan brengen. M-Net/Nethold had eerder enkele jaren daarvoor de zegenschap gekregen over de betaal filmzender Filmnet. Filmnet zal eveneens uit gaan zenden in het commerciële Nederlandse zenderpakket van M-Net/Nethold. De eerder genoemde zenders uit het oude luxcrypt pakket zullen eerst zowel analoog als digitaal gaan uitzenden. Na een jaar verdwijnt echter het analoge satellietsignaal en moet de Nederlandse satellietkijker diep in de buidel tasten om een digitale satellietontvanger te kopen om nog via de satelliet naar deze zenders te kunnen blijven kijken.

Decoder perikelen rondom Pace 500 G4

Echter de digitale satellietontvanger vormde een probleem. Deze was nog niet geheel klaar voor gebruik. Zowel softwarematig en hardwarematig waren er enkele gebreken. Hierdoor werd de lancering van het digitale satellietpakket van Multichoice diverse malen uitgesteld. Dit kwam mede doordat de definitieve uitzendstandaard van het digitale uitzendprotocol, DVB genoemd, nog niet echt vaststond en aan vele veranderingen onderhevig was. M-Net/Nethold had met de Britse satellietfabrikant Pace een overeenkomst gesloten om digitale satellietontvangers ten behoeve van het nieuwe digitale Multichoice pakket te zullen gaan leveren. Uiteindelijk worden begin augustus de eerste goedgekeurde digitale Pace ontvangers uitgeleverd. Echter onder grote druk. Hierdoor is de eerste versie van de Pace 500, de zogenaamde G4 batch. Deze satellietontvanger heeft een verkoopadviesprijs van 1799 gulden. En dat is in deze tijd een heleboel geld voor een satellietontvanger. Zo is dat bijvoorbeeld bijna 3 maal zo duur als de gemiddelde analoge satellietontvanger in deze tijd kostte.

Echter doordat de Pace 500 G4 te snel en geforceerd op de markt werd geplaatst onderging het DVB protocol nog enkele belangrijke veranderingen. De belangrijkste hiervan was het gebruik van de zogenaamde B-frames. Hardwarematige beperkingen in de Pace 500 G4 zorgden ervoor dat deze digitale satellietontvanger deze B-frames niet ondersteunde. Hierdoor kon men later met deze digitale satellietontvanger andere digitale satellietzenders die wel met B-frames uitzonden niet ontvangen. Nu jaren later heeft de hardwarebeperking van deze eerste digitale satellietontvanger voor de Nederlandse markt nog steeds gevolgen. In de afgelopen 10 jaar heeft men in het Nederlandse satelliet zenderpakket geen zenders kunnen uitzenden in B-frames. De te snelle introductie van digitale satelliettelevisie in Nederland, augustus 1996, heeft een betere beeldkwaliteit van het Nederlandse pakket in de afgelopen jaren dus in de weg gestaan. De huidige Nederlandse satellietprovider Canal Digitaal zal deze maand een omruilactie houden. Hierdoor zal men vanaf 2007 de Pace 500 G4 niet meer officieel ondersteunen en alle zenders binnen haar zenderpakket gaan uitzenden met B-frames. In 1996 wordt de Pace 500 G4 snel opgevolgd door de zogenaamde G6 batch van deze ontvanger. Deze kan hardwarematig wel overweg met B-frames.

Digitaal voordeel

 De overstap van analoog naar digitaal heeft als grootste voordeel dat men meerdere televisie en radiozenders op één frequentie, in een betere kwaliteit, kan uitzenden. Dit levert een grote financiële besparingen op. In augustus 1996 worden de zenders in het voor de Nederlandse en Belgische markt bestemde zenderpakket uitgezonden via drie transponders:

Na enkele jaren besloot M-net/Nethold de Nederlandse tak af te stoten en te verkopen aan de Franse betaaltelevisie gigant Canal Plus. Deze bouwde aan een groot aandeel op de Europese betaaltelevisiemarkt. Op de eigen Franse thuismarkt exploiteerde het bedrijf Canal Satellite. In Spanje Digital + en in Nederland veranderd men de naam in Canal Plus.

Nederlandse publieke omroepen

De Nederlandse satellietkijker kan op dat moment wel naar de commerciële zenders die voor de Nederlandse markt uitzenden kijken maar nog niet naar de Nederlandse publieke omroepen. De roep om deze zenders wordt groter en groter. Ook SES/Astra, die de satelliet exploiteert waarop het Nederlandse digitale satellietpakket uitzend, hoort de roep van de Nederlandse schotelbezitter. In deze tijd vind er ook een grote verandering binnen het Luxemburgse SES/Astra plaats. Coen van Driel verlaat SES/Astra en wordt opgevolgd door Bill Wijdeveld. Wijdeveld heeft zijn sporen verdiend in satellietland onder andere door samenwerking met Frits Schreuder. Uiteindelijk krijgt Wijdeveld, na veel onderhandelen, het voor elkaar om Nederland 1, 2 en 3, via het Canal Plus pakket, ook op de satelliet te laten uitzenden.

Hierdoor blijft het aantal abonnees van het Nederlandse satellietpakket doorgroeien. Iets dat bedrijven als Canal + en Philips maar niet kunnen begrijpen. Nederland is immers een dicht bekabeld gebied. De top van het aantal satellietabonnees wordt daarom ingeschat op ongeveer 300.000. Maar als snel wordt dit aantal abonnees gehaald en blijft het aantal abonnees doorgroeien. Reden om voor de meest verkochte krant van Nederland op de voorpagina te openen met de kop "De schotel wordt hip". De grotere keuzevrijheid, betere beeldkwaliteit, de drang om meer zenders te kunnen zien en de onvrede over kabelontvangst zijn de grootste redenen om digitaal televisie te gaan kijken via de schotelantenne.

Verkoop

Toch komt het ervan dat het Franse Canal Plus besluit om de Nederlandse tak te koop aan te bieden. Gedeeltelijk ligt een cultuurverschil aan de grond van dit besluit. Nederlanders kunnen niet goed overweg met de Franse mentaliteit. Ook vindt men in Frankrijk de Nederlanders eigenwijs. Daarnaast komt het bedrijf, dat inmiddels een volledige dochteronderneming is geworden van Vivendi SA, in de verkoop te staan door de grote verliezen die geleden worden door het moederbedrijf.

Regionale omroepen via satelliet

Na de overname van Canal Digitaal wordt er druk gewerkt aan de uitbouw van het zenderpakket. Men stuit echter op het punt dat de transponderruimte op de Astra 1 satelliet, waarop men nog steeds uitzendt, schaarser wordt en daardoor de huurkosten onder druk komen te staan. Ook heeft digitale kabeltelevisie en digitale aardse televisie in Nederland ook zijn intrede gedaan. Via deze digitale distributiekanalen worden bijvoorbeeld de regionale publieke omroepen uitgezonden. De vraag van de steeds groter wordende groep Nederlanders die digitale televisie kijken via de schotel antenne voor deze regionale omroepen wordt steeds groter.

Canal Digitaal, ROOS en SES/Astra vormen een gezamelijk front om het mogelijk te maken om de regionale omroepen via de satelliet te gaan uitzenden. Dit lijkt echter op niets uit te lopen. Een kabinetcrisis in de zomer van 2006 brengt echter verandering in de standpunten van de politiek. Ook nu is het SES/Astra die in persoon van Bill Wijdeveld het voortouw neemt. Na enkele weken waarin vele onderhandelingen plaatsvinden gaat de kogel dan eindelijk door de kerk. Vanaf 10 november 2006 zenden 10 regionale omroepen via de satelliet uit. Drie regionale publieke omroepen laten, over verschillende redenen, verstek gaan.

Kees Färber van Canal Digitaal houdt wat betreft een combinatie aanbod van satelliet-DSL een slag om de arm. “We hebben geen concrete plannen om zelf internet en/of telefonie te gaan aanbieden maar misschien ooit wel in combinatie met een andere operator. In principe gaan we door met de voortzetting van de huidig lijn. Dat wil zeggen dat we hard bezig zijn met de verdere uitbreiding van het huidige aanbod. In het begin het aanbod van SD zenders, later natuurlijk ook HD zenders. Maar ook een verdere verlaging van de hardware en de verdere uitrol van decoders die voorzien zijn van een harddisk, de zogenaamde PVR satellietontvangers, die op termijn kunnen worden ingericht als VOD (Video On Demand) spelers.”

Veranderingen volgen elkaar snel op

Bovenstaand achtergrondartikel is afkomstig uit 2006. De ontwikkelingen volgen elkaar snel op. Zo is CanalDigitaal, voor het grootste gedeelte, verkocht aan Providence Equity Partners.

Daarnaast zijn de regionale omroepen, na het stoppen van de Astra 1 uitstraling op 1 september 2007, alleen nog mar te zien via de Astra 3 satelliet. En is op deze satelliet ook een nieuwe themakanalen zenderpakket van CanalDigitaal gestart wat over enkele maanden zal worden gevolgd door een HDTV zenderpakket. Om gelijktijdige en onafhankelijke ontvangst van de Astra 1 en Astra 3 satelliet mogelijk te maken hebben SES-Astra en CanalDigitaal gezamenlijk de DUO LNB 60 op de markt gebracht. Ook heeft SES-Astra een nieuwe regiokantoor voor de Benelux, onder de naam Astra Benelux, geopend in Hilversum. Dit kantoor staat onderleiding van Bill Wijdeveld.